2026 елның 1 октябреннән маркетплейслар эшчәнлегендә үзгәрешләр.
2025 елның 31 июлендә хокукый мәгълүматның рәсми интернет-порталында (pravo.gov.ru) «Россия Федерациясендә платформалы икътисадны җайга салуның аерым мәсьәләләре турында» 2025 елның 31 июлендәге 289-ФЗ номерлы Федераль закон (алга таба – Закон) басылып чыкты, ул 2026 елның 01 октябреннән үз көченә керәчәк. Әлеге Законның җайга салу предметы булып арадашчы цифрлы платформалар операторлары, аларның партнерлары, кулланучылар һәм башка затлар арасындагы товарлар сатуга, эшләр башкаруга һәм хезмәтләр күрсәтүгә бәйле мөнәсәбәтләр тора. Мондый мөнәсәбәтләр җыелмасы канунда платформалы икътисад дип атала, нәтиҗәдә әлеге канун барлыкка килгән вакуумны бетерә һәм платформалы икътисад өчен махсус хокукый кыр булдыра.
Цифрлы платформаның һәм арадашчы цифрлы платформаның (алга таба - ПЦП) закон билгеләмәләреннән күренгәнчә, ПЦП дигәндә беренче чиратта маркетплейслар - граждан-хокукый шартнамәләр төзү максатларында операторның, партнерларның (сатучыларның/башкаручыларның) һәм кулланучыларның үзара хезмәттәшлеген тәэмин итүче (шул исәптән товарлар (эшләр, хезмәт күрсәтүләр) карточкаларын урнаштыру мөмкинлеге бирә торган) интернет-сайтлар һәм кушымталар аңлашыла.заказлар, шулай ук товар (эшләр, хезмәт күрсәтүләр) өчен түләү.
Закон арадашчы-цифрлы мәйданчыкларда мөнәсәбәтләрне җайга сала, анда:
- оператор (Яндекс.Маркет, Wildberries, Ozon һ. б.) платформаны тәкъдим итә;
- партнер (сатучы) товарлар, хезмәтләр тәкъдим итә;
- кулланучы (сатып алучы) товарларны сатып ала.
ПЦП-ул сатучыларны һәм сатып алучыларны берләштерә торган маркетплейс, килешүләрне һәм исәп-хисапларны тәэмин итә.
Законда товар карточкасы (бәя, тасвирлама һәм фото), эзләү (сатып алучыга ачык/күренеп торган товарлар исемлеге), рейтинг (товарны, сатучыны, бирү пунктын бәяләү) билгеләмәләре җайга салынган.
Маркетплейслар эшчәнлеген җайга салу максатлары:
барысы өчен дә куркынычсыз һәм гадел цифрлы мохит булдыру;
сатучыларның, сатып алучыларның һәм платформаларның хокукларын һәм мәнфәгатьләрен яклау;
конкуренцияне, эшкуарлыкны (шул исәптән КУЭ секторын)үстерү;
бөтен РФ буенча «уен» ның бердәм кагыйдәләрен билгеләү.
Яңа кагыйдәләр аудиовизуаль сервисларга, финанс секторына, брендларның рәсми интернет-кибетләренә, дәүләт сатып алулары өчен мәйданчыкларга һәм махсус мәйданчыкларга кагылмаячак.
2026 елгы платформалы икътисад барлык катнашучылар өчен түбәндәге тәртип кагыйдәләрен билгели:
- килешү иреге (пп. Законның 3 ст. 1 п. 1);
- гадел, үтә күренмәле һәм ачык мөнәсәбәтләр (мәйданчык кагыйдәләре аңлаешлы һәм аңлаешлы);
- дискриминацияне тыю (категориядәге барлык сатучыларга да тигез караш);
- куркынычсызлык һәм кулланучылар хокукларын яклау.
Шул рәвешле, Закон сәүдә интернет-мәйданчыкларына да, хезмәт күрсәтүләр маркетплейсларына да, белгечләр эзләү сервисларына да кагыла. Шул ук вакытта эшчәнлекнең аерым төрләре аның эшчәнлек даирәсенә керми. Бу, аерым алганда, аудиовизуаль сервислар, кушымталар кибетләре, кредит һәм кредит булмаган финанс оешмалары, финанс базарында һөнәри хезмәтләр күрсәтүче затлар, инвестплатформалар, шулай ук федераль законнар нигезендә булдырыла торган мәгълүмат ресурслары операторлары эшчәнлеге (шул исәптән дәүләт һәм корпоратив сатып алулар, банкротлык һәм хосусыйлаштыру өлкәсендә).
2026 елның 1 октябреннән онлайн-мәйданчык партнерлары һәм ПВЗ белән рәсми килешү төзергә тиеш. Шул ук вакытта аның бәяләмәсе платформаның үзендә электрон рәвештә тәэмин ителә. Сәүдә мәйданчыклары бурычларына сатучыны ЕГРЮЛ (ҖЧҖ, АҖ өчен), ЕГРИП (ИП өчен), «Госуслуги»аша маркетплейс белән тикшерү кертелгән. Әлеге чара мошенниклар һәм намуссыз сатучылар белән көрәшү өчен кертелгән. Тикшерүнең конкрет тәртибен һәм документлар исемлеген РФ Хөкүмәте билгеләячәк.
Закон маркетплейс белән килешүнең мәҗбүри шартларын турыдан-туры санап чыга (Законның 5 маддәсенең 4 өлеше).:
- партнерга, заказлар бирү пункты хуҗасына таләпләр;
- юридик әһәмиятле хәбәрләр алмашу, шул исәптән Шартнамәне үзгәртү турында хәбәрнамәне әлеге Законда билгеләнгән вакытларда җибәрү тәртибе;
- партнерга, заказлар бирү пункты хуҗасына һәм операторга карата кулланыла торган җаваплылык чараларының тулы исемлеге, аларны куллану нигезләре һәм тәртибе;
- шикаятьләрне судка кадәр карау (бәхәсләрне хәл итү) системасы кысаларында оператор карарларына һәм гамәлләренә (гамәл кылмавына) шикаять белдерү тәртибе, шикаятьләрне карау срогын һәм процедурасын күрсәтеп, оператор белән партнер яисә заказлар бирү пункты хуҗасы арасында килешүгә ирешмәгән очракта бәхәсләрне алга таба хәл итү тәртибе, партнерның шикаять буенча карар кабул итү өчен операторга кирәкле белешмәләрне җибәрү тәртибе;
- товарларны сату, эшләр башкару, хезмәтләр күрсәтү тәртибе, шул исәптән башкаручы партнер тарафыннан заказлар кабул итүне туктатып тору яисә туктату тәртибе һәм шартлары, эшләр башкаруның дәвамлылыгын билгеләү тәртибе, арадашчы санлы платформадан файдаланып хезмәтләр күрсәтү;
- оператор һәм партнер яисә заказлар бирү пункты хуҗасы арасында үзара исәп-хисапны гамәлгә ашыру тәртибе, түләүләр вакытын билгеләү тәртибен дә кертеп;
- партнерга, заказлар бирү пункты хуҗасына рейтингны формалаштыру принциплары турында, рейтингны үзгәртү нигезләре турында һәм рейтингның билгеле бер күрсәткечләрендә партнер, заказлар бирү пункты хуҗасы өчен килә торган нәтиҗәләр турында мәгълүматтан файдалану мөмкинлеген бирү тәртибе;
-эзләү бирү нәтиҗәләрен рейтинглау принциплары һәм эзләү бирүендә товар карточкасы торышын үзгәртү нигезләре турындагы мәгълүматтан файдалану тәртибе;
- партнерлар тарафыннан товар, эш, хезмәт күрсәтү бәясен билгеләү, үзгәртү тәртибе, мондый үзгәрешнең үз көченә керү вакытын да кертеп;
- партнерга яисә заказлар бирү пункты хуҗасына хезмәт күрсәткән өчен операторны түләү күләмен билгеләү тәртибе;
- тәкъдим ителә торган товарларга, эшләргә һәм хезмәт күрсәтүләргә ташламалар билгеләү тәртибе.
Сатучы соңгы 3 елда Шартнамәнең актуаль һәм алдагы версияләрен карарга хокуклы. Әгәр сатучы яки пвз хуҗасы сәүдә мәйданчыгы гаебе белән зыян күргән булса, ул чыгымнарны компенсацияләүне таләп итәргә хокуклы. Шул рәвешле, яңа кагыйдәләр буенча маркетплейс белән килешү төзү үтә күренмәлелеккә корыла, ә сатучы хокукларны яклау өчен инструментлар ала.
Законда ПЦПНЫ шундый платформалар реестрына кертү каралган, аны РФ Хөкүмәте вәкаләт биргән федераль башкарма хакимият органы алып барачак.
Шулай ук Хөкүмәт өстәмә шартлар билгеләргә хокуклы:
- реестрны алып бару тәртибе (ничек гариза бирергә, нинди документлар бирергә);
- реестрдагы белешмәләр составы (ачыктан-ачык чагылдырыла торган нәрсә);
- реестрдан төшереп калдыру шартлары һәм тәртибе (нинди хокук бозулар өчен платформаны алып ташларга хокуклы).
Моннан тыш, Закон цифрлы платформаларга бик яхшы таләп кертә: платформа хуҗасына юридик әһәмиятле хәбәрләр җибәрү өчен электрон почта адресын урнаштырырга. Онлайн-сәүдәдә күптән эшләүчеләр кайбер мәйданчыкларда үзара хезмәттәшлекнең шәхси кабинет аша язышу белән катлаулануын беләләр. Яңа үзгәрешләр белән һәр маркетплейс сайтның күренеп торган урынында махсус электрон почта адресын күрсәтергә тиеш. Бу кулланучыларның гомуми ярдәме белән бәйле түгел, ә рәсми мөрәҗәгатьләр (дәгъвалар, белдерүләр, таләпләр һәм охшаш документлар) өчен билгеләнгән. Шулай ук платформаның хуҗасы турында белешмәләр (ФИО, атамасы, милек формасы һ.б.) урнаштырыла.
Закон белән ПЦП операторы, аның партнерлары һәм заказлар бирү пунктлары (ПВЗ) арасындагы мөнәсәбәтләргә кагылышлы мәсьәләләрнең киң даирәсе җайга салынган. Операторның товар карточкасына партнер кертә торган мәгълүматны тиешле товарлар әйләнешенә бәйле мәҗбүри таләпләрне һәм чикләүләрне үтәү мәсьәләсенә тикшерү бурычы каралган. Мондый тикшерү тәртибе РФ Хөкүмәте тарафыннан расланачак.
Кайбер башка мәсьәләләр дә регламентлаштырылган, аерым алганда, ПЦП партнер хисабына ташламалар бирү кагыйдәләре, партнерларга һәм ПВЗга карата җаваплылык чараларын куллану, бәхәсләрне хәл итү тәртибе һ.б. гомуми кагыйдә рәвешендә ПЦП партнерлары, заказлар бирү пунктлары һәм платформаның үзе арасында барлыкка килә торган бәхәсләрне судка кадәр мәҗбүри хәл итү процедурасы беркетелгән.
Маркетплейслар турындагы закон кабул ителүгә бәйле рәвештә кайбер башка закон актларына да үзгәрешләр кертелде. Аерым алганда, кулланучылар хокукларын яклау турындагы Закон ПЦПда тиешле сыйфатта булмаган товарлар (эшләр, хезмәтләр) сатып алу нәтиҗәләре турындагы нормалар белән тулыландырылган. Тиешле төзәтмәләр маркетплейслар турындагы канун белән бер үк вакытта - 2026 елның 1 октябрендә үз көченә керә.